آنتی بیوتیک ها Griggs, J. P and J. P. Jacob (2005).

آنتی بیوتیک ها فرآورده‌های حاصل از فعالیت میکروارگانیسم ها هستند که بطور اختصاصی رشد دسته‌ای دیگر از میکروارگانیسم ها را متوقف ساخته یا آنها را از بین می‌برند. آنتی بیوتیک ها برای میزبان نسبتاً بی‌زیان می‌باشند و می‌توانند برای درمان بیماریها بکار روند. به عبارت دیگر، آنتی بیوتیکها مواد شیمیایی هستند که از میکروارگانیسمهایی مانند قارچهای میکروسکوپی و باکتریها بدست می آیند و از ادامه زندگی سلولهای یوکاریوتها یا پروکاریوتها جلوگیری نموده و یا مانع تکثیر آنها می‌شوند. اجزای سازنده آنتی بیوتیکها بسته به کاری که انجام می‌دهند متفاوت است.
بیشتر آنتی بیوتیکها بر روی هر دو نوع سلول پروکاریوتها و یوکاریوتها اثر می‌کنند و به همین دلیل نمی‌توان همه آنها را از نظر درمانی برای انسان مورد استفاده قرار داد. آنتی بیوتیکها روی واکنشهای بنیادی یک سلول اثر می‌کنند. بعضی از آنها خاصیت ضد سرطانی دارند زیرا اثر آنها بیشتر روی سلولهایی است که در حال تقسیم سریع هستند و به همین دلیل باکتریها و سلولهای مغز استخوان که سازنده گویچه‌های سفید خون و گویچه‌های قرمز خون می‌باشند و همچنین سلولهای سرطانی در مقابل آنتی بیوتیکها حساسیت بیشتری دارند. تاریخچه نشان می دهد که مدتها قبل از کشف پنی‌سیلین بشر آموخته بود بطور تجربی بعضی مواد خام را به عنوان عامل ضد میکروب مورد استفاده قرار دهد. 600 – 500 سال قبل از میلاد مسیح، چینی ها شیره کپک زده لوبیای شور را برای درمان عفونتها بکار می‌بردند. اصطلاح آنتی بیوز اولین بار در سال 1889 بوسیله ویلمین برای توجیه ماهیت رقابتی جوامع بیولوژیک که در آن فقط قویترین و اصلح‌ترین زنده می‌ماند بکار برده شد و چند سال بعد این اصطلاح برای آنتاگونیسم میکروارگانیسمها نیز مورد استفاده قرار گرفت.


کاربرد آنتی بیوتیک ها

نخستين موادي كه بعنوان افزودني مورد توجه قرار گرفتند آنتي بيوتيكها و عوامل ضد باكتري بودند. از سال1949 آنتي بيوتيكها را به طور گسترده در جيره غذايي دام مورد استفاده قرار مي دهند و هنوز هم در مورد چگونگي اثر آنتي بيوتيكها و طرز اثر آنها در رشد جوجه ها و استفاده از بيشتر مواد غذايي توسط طيور بين دانشمندان تغديه بحث و اختلاف نظر وجود دارد، ولي به طور كلي به نظر مي رسد استفاده آنها بر اثر عمل انتخابي در روي باكتريهاي روده باشد. بدين ترتيب از رشد ميكروبهاي بيمايزا جلوگيري مي كنند و آنها را از بين مي برند و سبب تحريك و رشد بعضي ميكروبهاي مفيد روده مي گردند و بنابراين نوع عمل آنتي بيوتيك ها ممكن است بسيار گسترده باشد. بعضي از آنتي بيوتيكها با غلظت پايين به عنوان محرك رشد همراه با خوراک به كار مي روند و منجر به افزايش رشد و بهبود ضريب تبديل غذايي شده و باعث مي گردند كه در استفاده از برخي اجزاء غذايي مانند ويتامينها و برخي مواد معدني صرفه جويي صورت گیرد ، همچنين در مواقع هر گونه استرس نظير واكسيناسيون، تغيير جيره و غيره در پرنده از اين نوع آنتي بيوتيكها استفاده مي گردد. چند نمونه از رایج ترین آنها را در جدول 2 می توانید مشاهده نمایید.
به طور کلی کاربرد آنتی بیوتیک ها در تغذیه حیوانات به 3 دلیل عمده زیر است:

1) براي درمان حيوانات بيمار بكار مي روند.
2) براي پيشگيري از حيوانات حساس به عفونت كاربرد دارند.
3) در دوزهاي كم براي رشد مطلوب گوساله، خوك، پرندگان و ماكيان به کار می روند.

تاثیرات کلی آنتی بیوتیک ها
آنتی بیوتیکها به هیچ وجه فلور روده را از بین نمی برند بلکه انواعی از میکروارگانیسمها راکم و بیش تحت تاثیر قرار می دهند. مثلا باسی تراسین رشد باکتریهای گرم مثبت را متوقف می سازد و تتراسایکلین رشد باکتریهای گرم منفی- ریکتریاها- و ویروسهای بزرگ را تحت تاثیر قرار می دهد.
اصولا اثر آنتی بیوتیک روی اسید نوکلئیک و سنتز پروتئین از طریق سموم غیر فعال کننده ی آنزیمی وآنتی متابولیتها انجام می شود. آنتی بیوتیکها علاوه بر اینکه روی میکروبهای لوله گوارش و بافت دستگاه گوارش موثرند کارهای دیگری انجام میدهند که شامل موارد زیر است(5):

1) تشدید فعالییت برخی آنزیمهای هضم.
2) کاهش تولید توکسین در روده.
3) اثر بر ترشحات غدد داخلی.
4) افزایش ابقای ازت و بهره وری انرژی.
5) صرفه جوئی در مصرف ویتامینها و مواد معدنی.

مقاومت باکتریایی (Miles,R.d,.G.D.et al. (2006))
استفاده از آنتی بوتیک ها باعث ایجاد دو مشکل اساسی در سلامتی انسان می شود که شامل وجود باقیمانده های آنتی بیوتیکی در بافت های بدن و فرآورده های دامی و مقاومت پاتوژن ها به آنتی بیوتیک است.
وجود باقیمانده های آنتی بیوتیک در فرآورده های دامی و مصرف توسط انسان از طریق زنجیره غذایی باعث بروز واکنش های آلرژیک، تب، اسهال، گرفتگی ماهیچه های شکمی، اثرات مخرب بر متابولیسم مواد در دستگاه گوارش و غیره می شود. کمیته SWANN در امریکا گزارش کرده است که باقیمانده های پنی سیلین در شیر می تواند باعث بروز واکنش های آلرژیک شود، اما در مقایسه با تحقیقاتی که در خصوص مقاومت آنتی بیوتیکی انجام شده است، اتحقیقات در خصوص
اثرات باقیمانده های این مواد در بافت های بدن کمتر است. با این حال بسیاری از کشور های پیشرفته استانداردهایی را برای حد اکثر مقدار باقیمانده های آنتی بیوتیک در فرآورده های دامی تعیین و مقدار آن را کنترل می کنند. مهمترین علت مقاومت به آنتی بیوتیک ها، استفاده از آنتی بیوتیک های مشابه در طولانی مدت در غذای دام و طیور است. انتقال مقاومت آنتی بیوتیکی به انسان از طریق زنجیره ی غذایی صورت می گیرد که طی آن ژن های مقاوم به آنتی بیوتیک از فلور میکروبی دام به پاتوژن های انسانی منتقل می شوند
بعنوان مثال كاربرد سارافلوكساسين براي رشد مطلوب در ماكيان در آمريكا باعث بروز مقاومت سالمونلاها نسبت به فلوروكينولون ها و همينطور كاربرد آوپارسین كه يك آنتي ميكروبيال گليكوپپتيد است، باعث ظهور VRSA (استافيلوكوك آرئوس مقاوم به وانكومايسين) و VRE (انتروكوك مقاوم به وانكومايسين) را مي توان نام برد. قسمت زيادي از آنتي بيوتيك هاي مصرفي در غذاي حيوانات از همان گروه آنتي بيوتيك هايي هستند كه براي درمان عفونت هاي انساني بكار مي روند شامل تتراسيكلين ها، سولفوناميدها، پني سيلين ها، ماكروليدها، فلوروكينولون ها، سفالوسپورين ها، آمينوگليكوزيدها، كلرامفنيكل و غیره مي باشند. باكتري هاي مقاوم چه از طريق زنجيره غذايي و چه از راه تماس با حيوانات مي توانند به انسان ها منتقل شوند. كامپيلوباكتر در روده جوجه و ماكيان به فراواني يافت مي شود و انسان ها در اثر خوردن گوشت جوجه نيم خام و يا تماس با آنها مبتلا مي شوند. در سال 1989 كامپيلوباكترها به فلوروكينولون ها حساس بودند. در سال 1995 ( كه FDA كاربرد فلوروكينولون ها را در ماكيان تاييد كرد) به زودي كامپيلوباكترهاي مقاوم به فلوروكينولون ها ظاهر گرديدند. كاهش مصرف غيرضروري آنتي بيوتيك ها بعنوان مكمّل غذايي در حيوانات فشار روي ميكروارگانيسم ها را كه منجر به ايجاد باكتريهاي مقاوم مي شوند، كمتر خواهد كرد. نمودار زیر روند بروز مقاومت سالمونلا تيفي موريوم در حيوانات و انسان در دهه ی 90 نشان می دهد.
روند بروز مقاومت سالمونلا تيفي موريوم نسبت به كينولون ها در حيوانات و انسان
.

منابع:


1)Miles,R.d,.G.D Butcher,.P. R. Henry,and R.C.Littell (2006)Effect of Antibiotic Growth Promoters on Broiler Performance, Intestinal Growth Parameters, and Quantitative Morphology. Poult Sci.85:476–485.
2) Griggs, J. P and J. P. Jacob (2005).Alternatives to Antibiotics for Organic Poultry Production.J. Appl. Poult. Res. 14:750–756.
3) Gauthier, R(2003).Organic acids and essential oils,a realisteic alternative to antibiotic growth promoters in poultry.JEFO Nutrition INC.,Canada.