بورس توسط یک ویروس از خانواده بیرناویریده Birnavidia ایجاد می شود. ویروس گامبورو بسیار مقاوم است در گرمای 60 به مدت یک ساعت فعال می ماند 3 PH= و اتر و کلروفرم تاثیری بر آن ندارند اما نسبت به فرمالین و یدوفرها حساس است ویروس در محیط خارج تا 4 ماه فعال و حاد باقی می ماند این ویروس دارای دو سر و تیپ 1 و 2 است که فقط سرو تیپ 1 آن بیماری زا می باشد.

طرز انتقال بیماری

ویروس این بیماری تا 2 هفته پس از آلودگی به وسیله مدفوع دفع می شود و در اثر مقاومت قابل توجهی که دارد مدتها در محیط خارج حاد باقی می ماند. آب, مواد غذایی, بستر و اشیاء آلوده وسیله انتقال بیماری می باشد. ویروس از راه دهان به جوجه ها منتقل می شود. به نظر نمی‌رسد که انتقال ویروس از طریق تخم مرغ انجام شود سوسک بستر ( آلفیتوبیوس دیاپرنیوس Aphitobius diaperinus تا چند هفته پس از واگیری ویروس را در خود نگه می دارد

نشانه ها و علائم

بورس فابرسیوس مسئول تولید لنفوسیتهای B است و با جایگزین شدن ویروس گامبورو در آن سیستم ایمنی پرنده ضعیف میشود غالبا اندازه بورس پرنده مبتلا به بیماری بورس تا 3-2 برابر حدود طبیعی رسیده به شدت متورم و قرمز می شود و ممکن است دارای خونریزی باشد. این تورم در حدود روز پنجم پس از عفونت به حال اولیه خود عودت نمود, از روز هشتم به بعد سریعا تحلیل می رود. در مرحله عفونی شدن ممکن است بورس بخشی از بافت خود را بطور دائم از دست بدهد.

مرغها تا سن 6 هفتگی حساسیت بیشتری به گامبور دارند بیماری در آنها شدیدتر و میزان تلفات بیشتر است ولی ممکن است تا 15 هفتگی نیز به آن دچار شوند.

در واگیریهای طبیعی خونریزی در عضلات ران و سینه شایع بوده , شاید محل اتصال پیش معده به سنگدان نیز دارای خونریزی باشد.

در شکل حاد اسهال سفید و گاهی آبکی همراه با پرهای کثیف اطراف مخرج و بی‌حالی و بی اشتهایی در ظرف چند روز در جوجه های مبتلا بروز می کند. التهاب و خارش در مخرج در برخی از آنها و لرزش ممکن است دیده شود . نوک زدن جوجه ها به مخرج ملتهب یکی از عوارض این بیماری است گاهی دفع خون و زور زدن در هنگام دفع مدفوع وجود دارد جوجه ها پرهای ژولیده ای دارند مرگ در ظرف دو روز پس از بروز نشانی‌ها فرا می رسد و تا 5-4 روز ادامه دارد و سپس به سرعت از میزان مرگ و میر کاسته می شود میزان مرگ و میر در جوجه های گوشتی 20-15 درصد و در گله های تخم گذار17-18 درصد گزارش شده است .

آثار کالبد گشایی

عمده ترین تغییرات اندامها در بورس دیده می شود بورس از روز سوم بیماری شروع به بزرگ شدن می کند و در روز چهارم به دو برابر حد معمول و سپس ممکن است تا 5 برابر بزرگتر از اندازه عادی شود. بورس خیز دار پر خون و در مواردی کرم رنگ به نظر می رسد . خطوط برجسته طولی در آن ایجاد می گردد در حدود روز پنجم بورس به اندازه طبیعی بر می‌گردد و در روز هشتم به 3/1 اندازه طبیعی می رسد. در زمان مرگ ممکن است بورس تحلیل رفته و خاکستری رنگ شده باشد. لاشه مرغ خشک و کم آب است. کلیه ها اغلب بزرگ و با اورات انباشته شده اند. کبد متورم است. گاهی کانونهای خونریزی بر روی عضلات ران و سینه دیده می شود.

تشخیص:

در یک واگیری حاد, دوره کوتاه بیماری و جراحات بورس به خوبی بیانگر گامبورو می باشد. آزمایش های زیر برای تائید این ویروس لازمند:

1- جدا کردن و تعیین نوع ویروس از طریق کشت روی جنین تخم مرغ

2- آزمایش سرو لوژیک .آزمایش ژل دیفوژن و تست الیزا

3- آلوده کردن پرنده سالم و مطالعه بورس آن

4- روش فلورنست

پیشگیری : واکسیناسیون مرغهای مادر برای ایمنی دادن به جوجه های حاصل واکسنی که برای مصرف در جوجه ها بکار می رود باید بقدر کافی کم حدت باشد. سیستم ایمنی را سر کوب نكند و با وجود ایمنی مادری بتواند واكنش ایمنی را تحریک کند, در عمل زمانی باید تجویز واکسن را شروع نمود که میزان پادتن مادری در جوجه ها به حدی برسد که نتواند ویروس واکسن را خنثی کند.

درمان :

درمان ندارد.